25-07-2026, 09:05 PM
برنامهریزی گردشگری شهری
چارت درسی کارشناسی مهندسی شهرسازی در دانشگاههای ایران
چارت درسی کارشناسی مهندسی شهرسازی در دانشگاههای ایران بر اساس سرفصلهای مصوب وزارت علوم تنظیم میشود؛ با این حال، عنوان برخی درسها، تعداد واحدها، دروس اختیاری و ترتیب ارائه آنها ممکن است بین دانشگاهها تفاوت داشته باشد. همچنین بعضی دانشگاهها دروس عملی را با عنوان «کارگاه» و برخی با عنوان «تمرین» یا «پروژه» ارائه میکنند.
دوره کارشناسی معمولاً ۸ نیمسال است و حدود ۱۴۰ تا ۱۴۲ واحد دارد. ساختار کلی آن شامل دروس عمومی، پایه، اصلی، تخصصی، اختیاری و پروژه نهایی است.
۱. دروس عمومی
دروس عمومی معمولاً حدود ۲۰ تا ۲۲ واحد هستند. نمونه رایج این دروس عبارتاند از:
۲. دروس پایه
دروس پایه، مبانی ریاضی، فنی، اجتماعی و نظری رشته شهرسازی را تشکیل میدهند. عناوین رایج عبارتاند از:
۳. دروس اصلی شهرسازی
دروس اصلی، بدنه علمی و حرفهای رشته مهندسی شهرسازی را تشکیل میدهند.
الف) تاریخ شهر و شهرسازی
۴. کارگاهها و دروس عملی
کارگاهها از مهمترین بخشهای رشته شهرسازی هستند و معمولاً با انجام مطالعات و تهیه نقشه و گزارش همراهاند.
الف) کارگاههای برنامهریزی
۵. دروس فنی و مهندسی
این دروس دانشجوی شهرسازی را با جنبههای فنی، زیرساختی و اجرایی شهر آشنا میکنند.
۶. دروس محیط زیست و توسعه پایدار
۷. دروس اقتصاد، مدیریت و حقوق شهری
الف) اقتصاد و زمین شهری
۸. دروس فناوری و نرمافزار
عنوان و تعداد این دروس بین دانشگاهها تفاوت زیادی دارد، اما محتوای آنها معمولاً شامل موارد زیر است:
۹. مسکن، بافت فرسوده و بازآفرینی شهری
۱۰. دروس تخصصی انتخابی
دانشجو معمولاً باید تعدادی واحد از میان دروس اختیاری یا انتخابی گروه انتخاب کند. گزینههای رایج عبارتاند از:
۱۱. کارآموزی
در بسیاری از دانشگاهها درس کارآموزی در نیمسالهای پایانی ارائه میشود.
محلهای رایج کارآموزی عبارتاند از:
۱۲. پروژه نهایی کارشناسی
پروژه نهایی معمولاً در نیمسال هشتم یا یکی از نیمسالهای پایانی انجام میشود و ممکن است شامل یکی از موارد زیر باشد:
نمونه چارت هشت نیمسال
ترتیب زیر یک نمونه رایج است و الزاماً چارت رسمی همه دانشگاهها نیست.
نیمسال اول
جمعبندی تعداد واحدها
ساختار معمول دوره کارشناسی مهندسی شهرسازی بهصورت تقریبی چنین است:
گروه درسی
تعداد تقریبی واحددروس عمومی
۲۰ تا ۲۲
دروس پایه
حدود ۲۵ تا ۳۰
دروس اصلی
حدود ۵۰ تا ۶۰
دروس تخصصی و کارگاهی
حدود ۲۵ تا ۳۵
دروس اختیاری
حدود ۶ تا ۱۰
کارآموزی و پروژه نهایی
بسته به دانشگاه
مجموع دوره
حدود ۱۴۰ تا ۱۴۲ واحد
نکته مهم
این فهرست، چارت جامع و رایج رشته مهندسی شهرسازی در ایران است؛ اما برای انتشار بهعنوان چارت رسمی یک دانشگاه خاص باید نام دانشگاه و سال تصویب برنامه مشخص شود. چارت دانشگاههای مختلف ممکن است در موارد زیر متفاوت باشد:
چارت درسی کارشناسی مهندسی شهرسازی در دانشگاههای ایران
چارت درسی کارشناسی مهندسی شهرسازی در دانشگاههای ایران بر اساس سرفصلهای مصوب وزارت علوم تنظیم میشود؛ با این حال، عنوان برخی درسها، تعداد واحدها، دروس اختیاری و ترتیب ارائه آنها ممکن است بین دانشگاهها تفاوت داشته باشد. همچنین بعضی دانشگاهها دروس عملی را با عنوان «کارگاه» و برخی با عنوان «تمرین» یا «پروژه» ارائه میکنند.
دوره کارشناسی معمولاً ۸ نیمسال است و حدود ۱۴۰ تا ۱۴۲ واحد دارد. ساختار کلی آن شامل دروس عمومی، پایه، اصلی، تخصصی، اختیاری و پروژه نهایی است.
۱. دروس عمومی
دروس عمومی معمولاً حدود ۲۰ تا ۲۲ واحد هستند. نمونه رایج این دروس عبارتاند از:
- فارسی عمومی
- زبان انگلیسی عمومی
- تربیت بدنی ۱
- ورزش ۱ یا تربیت بدنی ۲
- اندیشه اسلامی ۱
- اندیشه اسلامی ۲
- اخلاق اسلامی
- انقلاب اسلامی ایران
- تاریخ فرهنگ و تمدن اسلام و ایران
- آشنایی با منابع اسلامی
- تفسیر موضوعی قرآن یا نهجالبلاغه
- دانش خانواده و جمعیت
- وصایای امام خمینی
- تاریخ تحلیلی صدر اسلام
- آشنایی با دفاع مقدس
- کارآفرینی یا مهارتهای زندگی، در برخی دانشگاهها
نقل قول:دانشگاهها معمولاً بخشی از این دروس را مطابق مقررات آموزشی و سرفصل عمومی وزارت علوم انتخاب میکنند؛ بنابراین فهرست دقیق دروس عمومی در همه دانشگاهها یکسان نیست.
۲. دروس پایه
دروس پایه، مبانی ریاضی، فنی، اجتماعی و نظری رشته شهرسازی را تشکیل میدهند. عناوین رایج عبارتاند از:
- ریاضیات عمومی ۱
- ریاضیات عمومی ۲
- کاربرد ریاضیات در شهرسازی
- آمار و احتمالات
- هندسه کاربردی
- نقشهخوانی و فنون ترسیم
- مبانی جامعهشناسی
- جامعهشناسی شهری
- مبانی اقتصاد
- اقتصاد شهری
- مبانی جغرافیا
- جغرافیای شهری
- مبانی محیط زیست
- مبانی اکولوژی
- مبانی برنامهریزی شهری
- مبانی طراحی شهری
- درک و بیان محیط
- مبانی معماری
- مبانی هنرهای تجسمی
- آشنایی با معماری جهان
- آشنایی با معماری ایران
- شناخت فضا و محیط شهری
- مبانی GIS و نقشههای شهری
- روش تحقیق در شهرسازی
۳. دروس اصلی شهرسازی
دروس اصلی، بدنه علمی و حرفهای رشته مهندسی شهرسازی را تشکیل میدهند.
الف) تاریخ شهر و شهرسازی
- تاریخ شهر و شهرنشینی در جهان
- تاریخ شهر و شهرسازی در ایران پیش از اسلام
- تاریخ شهر و شهرسازی در ایران پس از اسلام
- تاریخ معماری جهان
- تاریخ معماری ایران
- شهر اسلامی
- سیر تحول شهرهای ایران
- آشنایی با میراث فرهنگی و شهرهای تاریخی
- نظریههای شهرسازی
- نظریههای برنامهریزی شهری
- نظریههای طراحی شهری
- مکتبها و جنبشهای شهرسازی
- شهر معاصر
- شهر و مدرنیته
- شهر پایدار و شهر انسانمحور
- شهر و جامعه
- برنامهریزی شهری ۱
- برنامهریزی شهری ۲
- برنامهریزی شهری ۳
- برنامهریزی کاربری زمین
- برنامهریزی مسکن
- برنامهریزی خدمات شهری
- برنامهریزی اجتماعی شهری
- برنامهریزی اقتصادی شهری
- برنامهریزی راهبردی شهری
- برنامهریزی محلهای
- برنامهریزی ناحیهای
- برنامهریزی توسعه شهری
- برنامهریزی مشارکتی
- برنامهریزی بافتهای فرسوده و ناکارآمد
- برنامهریزی سکونتگاههای غیررسمی
- مبانی برنامهریزی منطقهای
- برنامهریزی منطقهای ۱
- برنامهریزی منطقهای ۲
- آمایش سرزمین
- برنامهریزی توسعه منطقهای
- برنامهریزی ناحیهای
- برنامهریزی روستایی
- برنامهریزی توسعه روستایی
- روابط شهر و روستا
- نظامهای شهری و سکونتگاهی
- برنامهریزی فضایی
- توسعه پایدار منطقهای
- طراحی شهری ۱
- طراحی شهری ۲
- طراحی شهری ۳
- مبانی طراحی شهری
- طراحی فضاهای شهری
- طراحی میدان و فضای عمومی
- طراحی محور و خیابان شهری
- طراحی محله شهری
- طراحی مرکز شهری
- طراحی بافتهای تاریخی
- طراحی محیط شهری
- منظر شهری
- زیباییشناسی شهری
- خوانایی و هویت شهری
- مبلمان و تجهیزات شهری
- طراحی شهری پایدار
- طراحی برای گروههای خاص و افراد کمتوان
۴. کارگاهها و دروس عملی
کارگاهها از مهمترین بخشهای رشته شهرسازی هستند و معمولاً با انجام مطالعات و تهیه نقشه و گزارش همراهاند.
الف) کارگاههای برنامهریزی
- کارگاه برنامهریزی شهری ۱
- کارگاه برنامهریزی شهری ۲
- کارگاه برنامهریزی شهری ۳
- کارگاه برنامهریزی منطقهای
- کارگاه طرحهای توسعه شهری
- کارگاه طرح جامع شهری
- کارگاه طرح تفصیلی
- کارگاه برنامهریزی محلهای
- کارگاه مطالعات شهری
- کارگاه تحلیل مسائل شهری
- کارگاه طراحی شهری ۱
- کارگاه طراحی شهری ۲
- کارگاه طراحی فضای شهری
- کارگاه طراحی محله
- کارگاه طراحی مرکز شهر
- کارگاه طراحی محور شهری
- کارگاه بازآفرینی شهری
- کارگاه طراحی بافت تاریخی
- کارگاه طراحی محیطی
- کارگاه منظر شهری
- کارگاه نقشهبرداری
- کارگاه ترسیم فنی
- کارگاه کاربرد نرمافزارهای شهرسازی
- کارگاه GIS
- کارگاه تحلیل فضایی
- کارگاه برداشت و تحلیل محیط شهری
- کارگاه ارائه و نمایش طرحهای شهری
- کارگاه مدلسازی و شبیهسازی شهری
۵. دروس فنی و مهندسی
این دروس دانشجوی شهرسازی را با جنبههای فنی، زیرساختی و اجرایی شهر آشنا میکنند.
- نقشهبرداری
- نقشهبرداری شهری
- عملیات نقشهبرداری
- نقشهکشی و ترسیم فنی
- توپوگرافی و خواندن نقشه
- فتوگرامتری مقدماتی
- سنجش از دور
- زمینشناسی مهندسی
- مصالح و روشهای ساخت
- شناخت مواد و مصالح ساختمانی
- اصول و مبانی سازهها
- تأسیسات شهری
- زیرساختهای شهری
- شبکههای آب و فاضلاب شهری
- شبکه برق و تأسیسات شهری
- دفع آبهای سطحی
- اصول طراحی شبکه معابر
- هندسه راه
- مهندسی ترافیک
- حملونقل شهری
- برنامهریزی حملونقل
- پارکینگ و توقفگاهها
- حملونقل عمومی
- پیادهراه و دوچرخهراه
- حملونقل و توسعه شهری
- مبانی ایمنی و مدیریت بحران شهری
۶. دروس محیط زیست و توسعه پایدار
- محیط زیست شهری
- مبانی اکولوژی شهری
- اکولوژی شهری
- توسعه پایدار
- برنامهریزی محیط زیست
- ارزیابی اثرات زیستمحیطی طرحهای شهری
- تغییرات اقلیمی و شهر
- تابآوری شهری
- مدیریت بحران شهری
- شهر و انرژی
- شهر کمکربن
- طراحی اقلیمی در شهر
- مدیریت منابع آب شهری
- مدیریت پسماند شهری
- آلودگیهای محیطی در شهر
- فضای سبز و شبکه سبز شهری
- شهرهای پایدار و هوشمند
۷. دروس اقتصاد، مدیریت و حقوق شهری
الف) اقتصاد و زمین شهری
- اقتصاد شهری
- اقتصاد منطقهای
- اقتصاد زمین و مسکن
- اقتصاد پروژههای شهری
- بازار زمین و مسکن
- مالیه شهری
- روشهای تأمین مالی پروژههای شهری
- ارزش زمین و املاک
- اقتصاد شهرهای جدید
- اقتصاد توسعه شهری
- مدیریت شهری
- مدیریت سازمانهای شهری
- مدیریت پروژههای شهری
- مدیریت توسعه شهری
- مدیریت بحران
- حکمرانی شهری
- مدیریت مشارکتی
- مدیریت خدمات شهری
- مدیریت کلانشهری
- سازمان و تشکیلات شهری
- مدیریت بازآفرینی شهری
- مدیریت پروژه و برنامهریزی اجرایی
- حقوق شهری
- قوانین و مقررات شهرسازی
- قوانین اراضی و املاک
- ضوابط طرحهای جامع و تفصیلی
- قوانین شهرداریها
- مقررات ملی ساختمان مرتبط با شهرسازی
- قانون تأسیس شورای عالی شهرسازی و معماری ایران
- قانون تعاریف محدوده و حریم شهر، روستا و شهرک
- کمیسیون ماده ۵
- کمیسیون ماده ۱۰۰
- حقوق عمومی و مدیریت شهری
- تملک اراضی و املاک برای طرحهای عمومی
- حقوق میراث فرهنگی و بافتهای تاریخی
- قراردادها و خدمات مشاوره شهرسازی
۸. دروس فناوری و نرمافزار
عنوان و تعداد این دروس بین دانشگاهها تفاوت زیادی دارد، اما محتوای آنها معمولاً شامل موارد زیر است:
- کاربرد کامپیوتر در شهرسازی
- مبانی سیستم اطلاعات جغرافیایی
- GIS پیشرفته
- کاربرد GIS در برنامهریزی شهری
- کاربرد GIS در طراحی شهری
- سنجش از دور در شهرسازی
- تحلیل فضایی
- تحلیل شبکه در GIS
- پایگاه دادههای مکانی
- نقشهکشی با AutoCAD
- ترسیم و ارائه با Photoshop
- مدلسازی سهبعدی با SketchUp
- مدلسازی شهری با Rhino یا نرمافزارهای مشابه
- مصورسازی دادههای شهری
- شبیهسازی شهری
- شهر هوشمند
- دادههای بزرگ و شهرسازی
- کاربرد هوش مصنوعی در شهرسازی
- تولید نقشههای موضوعی
- وبGIS و سامانههای اطلاعات مکانی
۹. مسکن، بافت فرسوده و بازآفرینی شهری
- برنامهریزی مسکن
- سیاستگذاری مسکن
- مسکن اجتماعی
- مسکن و گروههای کمدرآمد
- مسکن و توسعه شهری
- سکونتگاههای غیررسمی
- حاشیهنشینی و فقر شهری
- بافتهای فرسوده شهری
- بازآفرینی شهری
- بهسازی و نوسازی شهری
- توانمندسازی محلهای
- حفاظت و احیای بافت تاریخی
- مشارکت ساکنان در بازآفرینی
- شهرهای جدید
- توسعه پیرامونی و گسترش افقی شهر
۱۰. دروس تخصصی انتخابی
دانشجو معمولاً باید تعدادی واحد از میان دروس اختیاری یا انتخابی گروه انتخاب کند. گزینههای رایج عبارتاند از:
- روانشناسی محیط
- رفتار محیطی
- جامعهشناسی شهری پیشرفته
- اقتصاد مسکن
- اقتصاد زمین شهری
- برنامهریزی گردشگری
- گردشگری شهری
- برنامهریزی شهرهای ساحلی
- برنامهریزی شهرهای کویری
- برنامهریزی شهرهای مرزی
- برنامهریزی کلانشهری
- برنامهریزی شهری در کشورهای در حال توسعه
- برنامهریزی سلامتمحور
- شهر دوستدار کودک
- شهر دوستدار سالمند
- شهر برای افراد دارای معلولیت
- جنسیت و فضاهای شهری
- عدالت فضایی
- حق به شهر
- مشارکت شهروندی
- مدیریت و برنامهریزی بحران
- پدافند غیرعامل در شهر
- طراحی و برنامهریزی فضاهای زیرزمینی
- طراحی و برنامهریزی شهرهای هوشمند
- انرژی و شهر
- منظر فرهنگی
- حفاظت از میراث شهری
- مرمت شهری
- طراحی شهری در بافت تاریخی
- شهر و معماری اسلامی
- برنامهریزی کاربری اراضی
- ارزیابی طرحهای شهری
- روشهای تصمیمگیری چندمعیاره
- مدلسازی شهری
- تحلیل شبکههای شهری
- روشهای پیشبینی در برنامهریزی شهری
- کاربرد دادههای ماهوارهای در شهرسازی
- کاربرد برنامهنویسی در تحلیل شهری
- کارآفرینی و کسبوکار شهری
- مطالعات تطبیقی شهرها
۱۱. کارآموزی
در بسیاری از دانشگاهها درس کارآموزی در نیمسالهای پایانی ارائه میشود.
محلهای رایج کارآموزی عبارتاند از:
- شهرداریها؛
- معاونتهای شهرسازی و معماری؛
- شوراهای اسلامی شهر؛
- شرکتهای مهندسین مشاور؛
- دفاتر طراحی شهری؛
- دفاتر تهیه طرحهای جامع و تفصیلی؛
- سازمانهای مدیریت و برنامهریزی؛
- سازمانهای حملونقل و ترافیک؛
- سازمانهای نوسازی و بازآفرینی شهری؛
- مراکز پژوهشی و دانشگاهی.
۱۲. پروژه نهایی کارشناسی
پروژه نهایی معمولاً در نیمسال هشتم یا یکی از نیمسالهای پایانی انجام میشود و ممکن است شامل یکی از موارد زیر باشد:
- تهیه طرح پیشنهادی برای یک محله
- تحلیل و برنامهریزی یک ناحیه شهری
- طراحی یک فضای عمومی
- مطالعه و طراحی محور شهری
- تهیه طرح بازآفرینی بافت فرسوده
- تهیه طرح تفصیلی برای یک محدوده
- مطالعه حملونقل و ترافیک یک منطقه
- تحلیل ساختار فضایی یک شهر
- مطالعه مسائل اجتماعی و اقتصادی یک محله
- تهیه طرح توسعه گردشگری شهری
- تحلیل کاربری زمین با استفاده از GIS
- تدوین طرح تابآوری یا توسعه پایدار شهری
- بیان مسئله؛
- اهداف و ضرورت تحقیق؛
- مطالعات پایه؛
- تحلیل وضع موجود؛
- شناسایی مشکلات و ظرفیتها؛
- تدوین چشمانداز و اهداف؛
- ارائه راهبردها و سیاستها؛
- ارائه طرح یا سناریو؛
- نقشهها و جداول تحلیلی؛
- گزارش نهایی و دفاع.
نمونه چارت هشت نیمسال
ترتیب زیر یک نمونه رایج است و الزاماً چارت رسمی همه دانشگاهها نیست.
نیمسال اول
- ریاضیات عمومی ۱
- مبانی جامعهشناسی
- مبانی جغرافیا
- نقشهخوانی و فنون ترسیم
- فارسی عمومی
- یکی از دروس عمومی
- تربیت بدنی ۱
- ریاضیات عمومی ۲
- آمار و احتمالات
- مبانی اقتصاد
- درک و بیان محیط
- مبانی معماری
- زبان انگلیسی عمومی
- یکی از دروس عمومی
- کاربرد ریاضیات در شهرسازی
- تاریخ شهر و شهرسازی در جهان
- تاریخ شهر و شهرسازی در ایران
- مبانی برنامهریزی شهری
- مبانی طراحی شهری
- نقشهبرداری
- کارگاه ترسیم یا برداشت محیط
- جامعهشناسی شهری
- اقتصاد شهری
- جغرافیای شهری
- نظریههای شهرسازی
- برنامهریزی شهری ۱
- کارگاه برنامهریزی شهری
- یکی از دروس عمومی
- برنامهریزی شهری ۲
- طراحی شهری ۱
- برنامهریزی حملونقل
- GIS در شهرسازی
- تأسیسات و زیرساختهای شهری
- کارگاه طراحی شهری
- یکی از دروس اختیاری
- برنامهریزی شهری ۳
- طراحی شهری ۲
- برنامهریزی منطقهای
- قوانین و مقررات شهرسازی
- محیط زیست شهری
- کارگاه طرحهای توسعه شهری
- یکی از دروس اختیاری
- طراحی شهری ۳
- برنامهریزی مسکن
- مدیریت شهری
- بازآفرینی و بهسازی شهری
- کارگاه طرح جامع یا تفصیلی
- کارآموزی
- یکی از دروس اختیاری
- پروژه نهایی کارشناسی
- دروس اختیاری باقیمانده
- دروس جبرانی یا باقیمانده از نیمسالهای قبل
جمعبندی تعداد واحدها
ساختار معمول دوره کارشناسی مهندسی شهرسازی بهصورت تقریبی چنین است:
گروه درسی
تعداد تقریبی واحددروس عمومی
۲۰ تا ۲۲
دروس پایه
حدود ۲۵ تا ۳۰
دروس اصلی
حدود ۵۰ تا ۶۰
دروس تخصصی و کارگاهی
حدود ۲۵ تا ۳۵
دروس اختیاری
حدود ۶ تا ۱۰
کارآموزی و پروژه نهایی
بسته به دانشگاه
مجموع دوره
حدود ۱۴۰ تا ۱۴۲ واحد
نکته مهم
این فهرست، چارت جامع و رایج رشته مهندسی شهرسازی در ایران است؛ اما برای انتشار بهعنوان چارت رسمی یک دانشگاه خاص باید نام دانشگاه و سال تصویب برنامه مشخص شود. چارت دانشگاههای مختلف ممکن است در موارد زیر متفاوت باشد:
- عنوان دقیق دروس؛
- تعداد واحد هر درس؛
- جایگاه درس در گروه پایه، اصلی یا تخصصی؛
- تعداد کارگاهها؛
- وجود یا حذف کارآموزی؛
- تعداد دروس اختیاری؛
- ترتیب ارائه در نیمسالها؛
- دروس تخصصی مرتبط با GIS، حملونقل، طراحی شهری یا برنامهریزی منطقهای.